Cudowny klasztor Hieronimitów

Jeden z najważniejszych i robiących największe wrażenie zabytków Lizbony, perła stylu manuelińskiego oraz miejsce pogrzebania ważnych dla Portugalii osobistości. Lecz to wciąż nie wszystko, co można powiedzieć o cudownym klasztorze Hieronimitów. To architektoniczne dzieło skrywa w sobie wiele lat historii i jeszcze więcej artyzmu. 

Historia

Klasztor Hieronimitów (Mosteiro dos Jerónimos) został wzniesiony w pierwszej połowie XVI wieku na polecenie króla Manuela I Szczęśliwego. Miał to być oficjalny wyraz dziękczynienia za udaną wyprawę Vasco da Gamy do Indii. Monarcha jednak nigdy nie zobaczył końcowego efektu swego rozkazu, jako że zmarł około 30 lat przed ukończeniem budowy klasztoru. Natomiast po jego śmierci, w roku 1551 jego syn król Jan III przestał finansować prace budowlane.

Budowlę poświęcono Zakonowi Świętego Hieronima, który miał silne powiązania z monarchią, co uważa się za przyczynę takiego wyboru. Natomiast miejsce, które wybrano pod budowę świątyni znajdowało się w Portugalii, w lizbońskiej dzielnicy Belém. Klasztor zastąpił kaplicę Ermida do Restelo założoną przez Henryka Żeglarza, a dedykowaną Najświętszej Marii Pannie z Belém.

Budowę w ogromnej części sfinansowały zyski z handlu przyprawami sprowadzanymi z basenu Oceanu Indyjskiego.

Od dnia ukończenia klasztoru w 1551, aż do roku 1934, budowle zajmował i opiekował się nią zakon świętego Hieronima, który działał głównie na terenie Hiszpanii i Portugalii. To właśnie od niego wzięła się nazwa świątyni. Jednak kiedy zgromadzenia kościelne zostały zakazane na terenie Portugalii, został ona opuszczona.

Jednak ukończenie budowy nie oznaczało końca zmian. Pod koniec XVII wieku w klasztorze przeprowadzono szereg prac, w których dodano drewniane, rzeźbione elementy w kaplicach. W XVIII wieku zmieniono również zakrystię. W roku 1755 miało miejsce tragiczne trzęsienie, które klasztor szczęśliwie przetrwał. Lecz nawet potem, już w XIX wieku klasztor był jeszcze zmieniany i odnawiany.

Budowla ta zachwycała i zachwyca do tego stopnia, że w 1983 roku wpisano ją na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Natomiast w 2007 roku klasztor ogłoszono jednym z Siedmiu Cudów Portugalii.

Aktualnie klasztor udostępniony jest do zwiedzania i przyjmuje około 2,5 miliona turystów rocznie. To najczęściej odwiedzany zabytek Portugalii.

Architektura i znaczenie

Klasztor Hieronimitów jest przykładem i kwintesencją architektury manuelińskiej, która jest specyficznym dla Portugalii połączeniem późnego gotyku i renesansu. Wyróżnia się sklepionymi sufitami i wyrafinowanymi elementami dekoracyjnymi, charakterystycznymi dla tamtej epoki. Za jego projekt odpowiedzialny był Diogo de Bojaca, którego uważa się też za twórcę stylu manuelińskiego. Po nim opiekę nad budową przejęli kolejno João de Castilho, Diogo de Torralva i Jerónimo de Ruão.

Krużganki klasztorne są wprost kwintesencją stylu manuelińskiego. Wszechobecne łuki ozdobione są fantazyjnymi rzeźbieniami nawiązującymi do elementów marynistycznych, roślinnych i religijnych. Choć pozornie sprzeczne, te motywy wyrzeźbione w jasnym kamieniu w niepojęty sposób ożywają w niewytłumaczalnej harmonii.

Ściany, filary, balkony, portale…  Każdy z tych elementów jest gęsto pokryty reliefami. Królują wśród nich ryby, morskie żółwie i potwory, a także mityczne syreny. Wszystko wykonane z niezwykłą precyzyjnością – każdy detal jest szczegółowo wykończony.

Szczególną atrakcją klasztoru są obrazy ( między innymi Męki Pańskiej, Krzyża Zakonu Chrystusa, herbu królewskiego) oraz też dwupoziomowy dziedziniec, który otaczają rzeźbione arkady. Oprócz tego na terenie świątyni organizowane są wystawy dotyczące historii Portugalii, a do oglądania udostępnione są nagrobki Vasco da Gamy i Luisa de Camoes.

Klasztor jest szczególnie ważny dla Portugalczyków, przez wzgląd na swoją symbolikę. Odnosi się bowiem do epoki eksploracji, kiedy intensywne krajowe kampanie morskie rozciągały się na cały świat. W XV i XVI wieku portugalscy odkrywcy dotarli do nowych miast i światów, otwierając nowe szlaki handlowe i sprowadzając egzotyczne towary do Europy.